Xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam thiết lập kỷ lục mới
Chế biến thanh long xuất khẩu (Ảnh: TTXVN)

Chế biến thanh long xuất khẩu (Ảnh: TTXVN)

Xuất khẩu thiết lập kỷ lục mới, xuất siêu gần 11 tỷ USD

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam năm 2022 đã chính thức vượt qua mốc 700 tỷ USD, ước tính đạt 731,8 tỷ USD, tăng 9,4% so với năm 2021 - một dấu mốc kỷ lục đánh dấu sự lớn mạnh trong thương mại quốc tế của Việt Nam. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu ước đạt 371,39 tỷ USD, tăng 10,5% so với năm 2021, hoàn thành vượt mức chỉ tiêu kế hoạch được Quốc hội và Chính phủ giao (kế hoạch tăng 8%).

Kim ngạch nhập khẩu hàng hóa năm 2022 ước đạt 360,14 tỷ USD, tăng 8,3% so với năm 2021, và cơ bản được kiểm soát tốt. Nhập khẩu của nhóm hàng hóa phục vụ sản xuất để xuất khẩu và hàng hóa thiết yếu tăng, chiếm gần 88,2%; nhập khẩu của nhóm hàng không khuyến khích nhập khẩu chỉ chiếm 6,3%.

Liên tục trong những tháng đầu năm, cán cân thương mại hàng hóa thâm hụt hoặc thặng dư rất thấp. Tuy nhiên, kể từ tháng 7/2022 trở lại đây, cán cân thương mại hàng hóa thặng dư ngày càng tăng. Nếu như 6 tháng đầu năm, cả nước xuất siêu 742 triệu USD, thì sau 7 tháng, mức xuất siêu là 1,08 tỷ USD, 8 tháng xuất siêu tăng mạnh lên 5,48 tỷ USD, 9 tháng xuất siêu 6,76 tỷ USD, 10 tháng xuất siêu đạt 9,59 tỷ USD và cả năm 2022 ước tính xuất siêu 10,98 tỷ USD - ghi nhận xuất siêu năm thứ 7 liên tiếp, góp phần tích cực cho cán cân thanh toán, giúp nâng cao dự trữ ngoại hối, ổn định tỷ giá và các chỉ số kinh tế vĩ mô khác của nền kinh tế.

Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu tiếp tục được cải thiện

Cơ cấu hàng hóa xuất khẩu tiếp tục cải thiện theo chiều hướng tích cực, giảm hàm lượng xuất khẩu thô, tăng xuất khẩu sản phẩm chế biến, sản phẩm công nghiệp, tạo điều kiện cho hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và cung ứng toàn cầu. Nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục chiếm tỷ trọng chủ yếu trong cơ cấu xuất khẩu, chiếm hơn 86% tổng kim ngạch xuất khẩu; nhóm nông, thủy sản chiếm 8,3%; nhóm nhiên liệu và khoáng sản chiếm 1,3%.

Năm 2022, trong số 45 mặt hàng xuất khẩu chính, có 36 mặt hàng ước đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, chiếm 94% tổng kim ngạch xuất khẩu; 8 mặt hàng đạt kim ngạch trên 10 tỷ USD, chiếm 70% tổng kim ngạch xuất khẩu. Trong đó, có những mặt hàng tăng trưởng cao như: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng ước đạt 45,62 tỷ USD, tăng 19,0%; hàng dệt, may ước đạt 37,46 tỷ USD, tăng 14,4%; giày, dép các loại ước đạt 23,90 tỷ USD, tăng 34,7%; thủy sản đạt 10,92 tỷ USD, tăng 22,9%... Những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu giảm: sắt thép các loại ước đạt 7,86 tỷ USD, giảm 33,3%; xơ, sợi dệt các loại ước đạt 4,69 tỷ USD, giảm 16,4%; rau quả ước đạt 3,34 tỷ USD, giảm 5,9%; hạt điều ước đạt 3,07 tỷ USD, giảm 15,5%; sản phẩm nội thất từ chất liệu khác gỗ ước đạt 2,77 tỷ USD, giảm 2,7%; sản phẩm từ cao su ước đạt 1,09 tỷ USD, giảm 5,1%...

Để đạt được những kết quả tốt trong phục hồi kinh tế, khôi phục sản xuất, đẩy mạnh xuất khẩu thời gian qua là do Việt Nam đã sớm kiểm soát được đại dịch Covid-19 và xác định đúng thời điểm để mở cửa nền kinh tế nên tranh thủ được thị trường thế giới khan hiếm về hàng hóa và tranh thủ cơ hội để đẩy mạnh xuất khẩu. Tăng trưởng tập trung ở mặt hàng Việt Nam có thế mạnh. Một số mặt hàng tranh thủ được giá cao để đẩy mạnh xuất khẩu phải kể đến như: hóa chất, sản phẩm chất dẻo, phân bón…

Các doanh nghiệp đang khai thác rất hiệu quả lợi thế từ các FTA để đẩy mạnh xuất khẩu, thị trường truyền thống được khai thác triệt để và mở thêm các thị trường mới. Đơn cử, với Hiệp định CPTPP, sau hơn 3 năm đi vào thực thi, Hiệp định đã mở ra cơ hội cho Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường thành viên của Hiệp định. Trong 11 tháng năm 2022, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường các nước CPTPP đã vượt mức thực hiện trong cả năm 2021, đạt 49,45 tỷ USD, tăng 20,1% so với cùng kỳ năm 2021; xuất khẩu hàng hóa sang một số nước thành viên CPTPP mà Việt Nam chưa có FTA trước đây là Canada, Mexico, Pêru tăng trưởng rất tích cực. Các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như dệt may, giày dép, thủy sản… đang tận dụng CPTPP để tăng tốc xuất khẩu hiệu quả.

Với Hiệp định EVFTA, cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu vào EU cũng có xu hướng mở rộng và đa dạng hóa. Hiệp định EVFTA đi vào thực thi cũng góp phần đáng kể giúp hàng hóa Việt Nam nâng cao khả năng cạnh tranh và mở rộng thị phần tại thị trường EU. Các mặt hàng xuất khẩu sang EU tăng trưởng mạnh trong 11 tháng năm 2022 như: dệt may tăng 41,8% so với cùng kỳ năm 2021; giày dép tăng 53,6%; cà phê tăng 45,6%; thủy sản tăng 24,9%; rau quả tăng 23,5%; túi xách, ví,vali, mũ, ô, dù tăng.41,7%; rau quả tăng 23,3%..

Năm 2022, xuất khẩu tăng trưởng cao và thiết lập mức kỷ lục mới, xuất siêu ấn tượng nhưng chưa thật sự bền vững do còn thiếu sự cân đối về cơ cấu thị trường, cơ cấu hàng hoá xuất khẩu và cơ cấu chủ thể xuất khẩu. Cụ thể, xuất khẩu vẫn phụ thuộc vào khu vực FDI (chiếm 74,4%), tốc độ đa dạng hoá thị trường ở một số sản phẩm còn chậm nên chưa có khả năng đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng của các thị trường và các ưu đãi thuế quan từ các FTA đã ký kết. Ví dụ như mặt hàng rau quả, năm 2022, xuất khẩu rau quả của Việt Nam ước đạt 3,34 tỷ USD, giảm 5,9% so với năm 2021. Dù xuất khẩu rau quả sang nhiều thị trường như: Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc… tăng mạnh, nhưng do thị trường Trung Quốc giảm mạnh nhập khẩu đã kéo kim ngạch xuất khẩu toàn ngành rau quả đi xuống (ước tính xuất khẩu sang Trung Quốc giảm 20,8%).

Năm 2023 đặt mục tiêu xuất khẩu hàng hóa tăng trưởng 6%

Một trong những chỉ tiêu mà ngành Công Thương đưa ra trong năm 2023 là kim ngạch xuất khẩu hàng hoá tăng khoảng 6%; cán cân thương mại duy trì trạng thái thặng dư. Trong bối cảnh nhu cầu hàng hóa toàn cầu đang chậm lại, đặc biệt là từ 2 thị trường hàng đầu của Việt Nam là Mỹ và EU, xuất nhập khẩu hàng hóa gặp khó. Để đạt được mục tiêu này, các doanh nghiệp cần chủ động nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, cũng như mở rộng thị trường xuất khẩu lân cận.

Khó khăn đáng kể nhất mà hoạt động xuất khẩu đang gặp phải chính là thị trường bị thu hẹp. Một số mặt hàng chủ lực xuất khẩu của ta sang thị trường EU, Mỹ đang đối mặt với các áp lực về điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ; thị trường châu Âu đang dựng lên các rào cản kỹ thuật liên quan đến môi trường, phát triển bền vững, chuyển đổi xanh... khiến doanh nghiệp bị động và gặp nhiều bất lợi trong tiếp cận thị trường.

Hàng Việt Nam đang phải cạnh tranh gay gắt với sản phẩm xuất khẩu cùng loại của Trung Quốc trên thị trường EU, Mỹ, Nhật Bản, Đông Á… do Trung Quốc nới lỏng chính sách tiền tệ, đồng nhân dân tệ giảm giá mạnh khiến giá hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc rẻ hơn.

Để hạn chế tối đa những ảnh hưởng tới hoạt động xuất nhập khẩu, các doanh nghiệp cần tập trung tận dụng các FTA đã ký kết, đa dạng hóa thị trường, không phụ thuộc vào thị trường truyền thống; tranh thủ nhu cầu khi các nước EU cắt giảm sản xuất đối với một số mặt hàng công nghiệp nặng, hóa chất, phân bón, thép...; nhiều nước hạn chế xuất khẩu lương thực để ổn định trong nước... để đẩy mạnh xuất khẩu các mặt hàng này.

Bộ Công Thương cũng sẽ triển khai mạnh mẽ các hoạt động hỗ trợ xúc tiến thương mại, kết nối cung cầu thông qua các kênh hệ thống thương vụ, thương mại điện tử xuyên quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận chính sách mới của từng thị trường tháo gỡ các rào cản để đa dạng hóa thị trường thúc đẩy xuất khẩu

Các FTA tiếp tục được thực thi lộ trình cắt giảm thuế quan và việc đẩy mạnh chương trình phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội sẽ là động lực thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu. Thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài tích cực sẽ tạo thêm năng lực sản xuất mới cho xuất khẩu. Hy vọng rằng, các doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục phát huy tính chủ động, sáng tạo, tìm kiếm thị trường mới, khai thác lợi thế từ các FTA để duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2023./.

Phản hồi

Các tin khác